در لبنان مزارات و قدمگاههایی معدود وجود دارند که به اهل بیت(ع) تعلق دارند. مزارخوله دختر امام حسین(ع) ، صفیه دختر امام حسین(ع) و مزار عبدالله فرزند امام حسین(ع) و همچنین قدمگاه های حضرت مهدی(ع) و حضرت عباس و شتر امام علی(ع)، در منطقه بقاع، و مقام امام زین-العابدین(ع) و مسجد شجره، در جنوب لبنان از این جمله اند.
علاوه بر اینها در مناطق شیعه نشین لبنان، مزاراتی منسوب به شخصیت های قرآنی و انبیای الهی مذکور در قصص الانبیاء وجود دارد. از جمله پیامبران دارای مزار در منطقه بقاع میتوان به شیث، نوح، هود، صالح، اسماعیل، یوسف، شعیب، موسی، یوشع، یونس، الیاس، سلیمان، عیسی و ... اشاره کرد. در این زمینه می توان از مزارات سام و حام (فرزندان نوح)، نون (پدر شعیب) و «اسباط» نیز نام برد. قبور منسوب به حضرت شیث (در روستای النبی شیت) و حضرت نوح (در روستای کرک نوح) بهطور غیرعادی بزرگ هستند که این امر باعث شهرت این دو زیارتگاه گشته است. قبر حضرت شیث حدود 23 متر، و قبر حضرت نوح حدود 40 متر طول دارد.
از جمله پیامبران و نزدیکان آنان که در جنوب لبنان دارای مزار هستند، می توان به نوح، اسماعیل، نون (پدر شعیب)، بنیامین (برادر یوسف)، حزقیل، دانیال، یونس، عمران، یحیی و شمعون اشاره کرد. همچنین مزاراتی به نام سُجُد، صیدون، عازر، صالیم و... در جنوب لبنان وجود دارد که اهالی منطقه آنان را از پیامبران بنیاسرائیل میدانند. سجد و صیدون را از فرزندان حضرت یعقوب(ع) دانسته اند و مزار آنان، تا پیش از مهاجرت یهودیانِ لبنان به فلسطین اشغالی، زیارتگاه آنان بوده است .(1)
همچنین در روستای قماطیه (در منطقه عالیه) مزاری منسوب به حضرت موسی(ع)، و در روستای لاسا (در منطقه کسروان) مزار پیامبری به نام هَدْوان، که او را از نوادگان حضرت نوح می دانند، وجود دارد. در شهر هِرْمِل (در شمال بقاع) نیز مزاری از آنِ جبرئیل فرشته وحی وجود دارد!
برخی از مزارات منسوب به پیامبران، در واقع قبور شخصیت هایی اسلامی هستند که هم نام این پیامبران بوده اند و بهتدریج عبارت «نبی» (= پیامبر) بر آنان اطلاق شده و مزار آن پیامبران دانسته شده اند؛ بهعنوان مثال، در روستای «یونین» در شمال بعلبک دو مزار به نام «نبی عیسی» و «نبی سلیمان» وجود دارد که در واقع قبور دو صوفی مسلمان به نام های عیسی بناحمد یونینی (م 654ه) (2)
علاوه بر پیامبران و شخصیت های قرآنی شناختهشده، مزاراتی نیز منسوب به پیامبران ناشناخته وجود دارد. برای مثال، می توان به این مزارات اشاره کرد: سُرَیج و علوان و عطریف (در روستای خُرَیبه)، ساما (در روستای بیت شاما)، و رشاده (در روستای نبی رشاده) در منطقه بقاع؛ آثا (در روستای حَدّاثا)، یاثِر (در روستای یاطِر) و جَلیل (در دو روستای شرقیه و قانا) در جنوب لبنان. تشابه نام برخی روستاها با صاحبان مزارات واقع در آنها قابلتوجه است. برخی از این مزارات دارای زیارت نامه اند که در آن به نبوت صاحب آن مزار تصریح شده است.
در این میان، حضرت شیث، که نزد اهالی «شیت» تلفّظ می شود، دارای جایگاه خاصی در منطقه است و در برخی از روستاهایی که در ترکیب نام آنها، کلمه «شیت» به کار رفته، اماکن و مزارات مختلفی منتسب به وی وجود دارد؛ روستاهای النبی شیت (نزدیک بعلبک)، جَبشیت (نزدیک شهر نبطیه)، بَرَعْشیت (نزدیک شهر بنت جبیل) و عَدْشیت (بین نبطیه و بنت جبیل) از این جملهاند.
برای حضرت خضر نیز مزارات متعددی وجود دارد، از جمله در روستاهای حَرَبتا، خضر، دَکوة و کَفَردبش در بقاع، و روستاهای حومین، دیر میماس و صرفند در جنوب لبنان. با اینکه از دیدگاه عموم مسلمانان حضرت خضر زنده و غایب از انظار است، در بیشتر این مزارات، مقام منسوب به او به صورت قبری برجسته از زمین، نمایش داده شده است.
پانوشتها:
1. رک: الامین العاملی، 1983: 261؛ المجذوب، 1984: 84
2. برای آگاهی از زندگی نامه وی، رک: الذهبی، 1999: 48/174-178) و سلیمان بنمهدی یونینی هستند («مزارات دینیة فی لبنان»، 2006
3. احمد خامه یار/ کارشناس ارشد مطالعات اسلامی/ فصلنامه هفت آسمان شماره 50
نظر شما